Succes voor klokkenluiders: Stille rechtvaardigheid, geen openbaar falen

Geschreven door Mark Worth: Uitvoerend Directeur van Whistleblowing International en European Center for Whistleblower Rights

Held. Modelburger. Martelaar. Slachtoffer.

Klokkenluiders zijn bekend onder vele namen. Deze passen perfect bij Edward Snowden, Chelsea (Bradley) Manning en Julian Assange, drie van de beroemdste en invloedrijkste klokkenluiders van onze tijd.

Deze omschrijvingen passen ook goed bij de media. Journalisten, redacteuren en uitgevers - waarvan de meesten hun succes tegenwoordig meten d.m.v. clicks, likes en shares - schrijven sensationele koppen om een hype te maken van de moed en opoffering van mensen die hun carrière en persoonlijke veiligheid op het spel zetten om corruptie aan het licht te brengen.

Maar is roem wel goed voor een klokkenluider?

Wat goed is voor de media, is bijna altijd slecht voor de klokkenluider. Wij hebben vele gevallen gedocumenteerd van journalisten die klokkenluiders overhaalden om hun persoonlijke verhalen openbaar te maken. Dit dient de lezer, niet de klokkenluider. Journalisten azen op de wanhoop en naïviteit van deze kwetsbare mensen. Ze doen roekeloze beloften dat wijdverspreide publiciteit hun zaken en hen persoonlijk zal helpen.

Meestal gebeurt het tegenovergestelde: bekendheid maakt een klokkenluider tot een nog groter doelwit voor vergelding, maakt hem tot een publiek spektakel dat niemand zal aannemen, en zet hem op een destructief pad van een verslavende zoektocht naar meer media en zelfbeschuldiging. Niet lang daarna is hun carrière verwoest, hun rust en welzijn geruïneerd, en beginnen ze aan quixotische campagnes voor tv-films en boekdeals.

Het addertje onder het gras: meer publiciteit is niet altijd effectief

Hoe succesvol je ze ook wilt noemen, hoeveel vrede en welzijn hebben Snowden, Manning en Assange? Snowden, met zijn 39 jaar nog een jonge man, is een voortvluchtige die de rest van zijn leven in Rusland zou kunnen doorbrengen. Manning, 34, werd beschuldigd van een halsmisdaad, zat zes jaar in een militaire gevangenis, verloor een campagne voor de Amerikaanse Senaat en deed een zelfmoordpoging. Assange, 51, wordt vastgehouden in de best beveiligde gevangenis van het Verenigd Koninkrijk, kan 175 jaar gevangenisstraf tegemoetzien in de VS en is klinisch depressief.

Snowden, Manning en Assange zijn er enorm in geslaagd veel misdaden en wreedheden aan het licht te brengen. Maar ze zijn allemaal teleurgesteld door de toenemende uitbuitende mediatactieken en de verslechterende culturele waarden van vandaag die de menselijke waardigheid verlagen omwille van sensatie en winst.

Dus hoe kunnen we de waarde van een klokkenluider beoordelen? En hoe kunnen we hen steunen?

In ons werk meten we het succes van een klokkenluiderszaak op een andere manier. Op een hele andere manier moet ik zeggen. Wij meten succes of mislukking aan de hand van twee factoren:

Heeft de onthulling van de klokkenluider een bijdrage geleverd aan het algemeen belang?

Was de klokkenluider beschermd tegen alle vormen van vergelding en inbreuk op zijn privacy?

Stella is een mid-level medewerker bij een groot IT bedrijf waar we allemaal wel eens van gehoord hebben. (Dit is niet haar echte naam en we noemen het bedrijf niet bij naam.) Stella belde onze hotline en vertelde ons zeer gedetailleerd over ernstige schendingen die zouden kunnen leiden tot honderden miljoenen euro's aan boetes, alsmede strafrechtelijke onderzoeken. Ze leverde substantieel bewijs van de overtredingen.

We legden Stella onze professionele strategie uit: "Luid de klok, maar wordt geen klokkenluider." Ze wilde het bewijs aan de overheid geven, contact opnemen met de media en een klacht indienen binnen het bedrijf. We overtuigden haar met succes om geen van deze dingen te doen.

In plaats daarvan gaf Stella het bewijsmateriaal aan ons. Wij zullen beslissen of we het doorgeven aan de autoriteiten of de media - en zo ja, welke en wanneer. Ze heeft de klacht niet doorgezet. In plaats daarvan stelden wij haar voor een nieuwe baan te zoeken en in de tussentijd om overplaatsing te vragen. Ze volgde ons advies op en is nog steeds in dienst, met een salaris terwijl ze naar andere functies solliciteert.

Het bewijsmateriaal van Stella zal door de bevoegde autoriteiten worden onderzocht. Gezien de ernst van de overtredingen, zal het waarschijnlijk openbaar worden - en dat moet ook. Als we ons werk goed doen, zal het bedrijf ter verantwoording worden geroepen, zullen schuldigen worden gestraft en zullen de overtredingen worden opgelost. Maar, de vingerafdrukken van Stella zullen nergens op staan. Als het schandaal naar buiten komt, zal niemand ooit weten dat het van een klokkenluider komt. Op deze manier gaan we verder dan wat de meeste journalisten doen: we vermelden niet eens dat er een vertrouwelijke insider is.

Stella zal de voldoening hebben te weten dat ze een groot verschil heeft gemaakt in de wereld. Zij alleen beslist wie ze over haar goede daad vertelt. Als ze dat überhaupt wil doen. Ze zal niet op de zwarte lijst komen, vervolgd of lastiggevallen worden. Zij zal geen martelaar of slachtoffer worden. Zij zal haar rust en haar welzijn hebben. Er komt geen Hollywood film, geen Netflix serie, geen tell-all boek. Gewoon stille gerechtigheid voor een stille held en modelburger.

Mark Worth is uitvoerend directeur van Whistleblowing International en het European Center for Whistleblower Rights. Kijk voor meer informatie over het werk, de rol en het belang van klokkenluiders op hun verschillende websites. Mark levert regelmatig bijdragen aan media over onderwerpen als klokkenluiden, verantwoordingsplicht en transparantie.